درمان غیر جراحی ستون فقرات برای افرادی اهمیت دارد که با کمردرد، گردن‌درد، دیسک کمر یا دردهای تیرکشنده دست‌وپا مواجه‌اند و می‌خواهند بدون جراحی، درد خود را کنترل کنند و فعالیت‌های روزمره را از سر بگیرند. انتخاب روش درمان به علت درد، شدت علائم و میزان درگیری عصب بستگی دارد؛ بنابراین یک روش برای همه بیماران مناسب نیست. در این مقاله، روش‌های غیر جراحی ستون فقرات، مزایا و محدودیت‌های هر کدام، زمان مراجعه به پزشک و نشانه‌هایی را بررسی می‌کنیم که نباید نادیده گرفته شوند.
درمان غیر جراحی ستون فقرات چیست و چه زمانی کاربرد دارد؟
درمان غیر جراحی ستون فقرات مجموعه‌ای از روش‌های دارویی، توان‌بخشی و مداخلات کم‌تهاجمی است که با هدف کاهش درد، بهبود حرکت و افزایش توانایی فرد در انجام فعالیت‌های روزمره به کار می‌روند. این درمان‌ها برای بسیاری از مشکلات عضلانی و اسکلتی کاربرد دارند، اما انتخاب آن‌ها باید بر اساس علت اصلی علائم انجام شود.
در مواردی مانند کمردرد مکانیکی، گرفتگی عضلات، برخی انواع بیرون‌زدگی دیسک و دردهای ناشی از فرسایش مفاصل ستون فقرات، شروع درمان بدون جراحی اغلب منطقی است. پاسخ به درمان به شرایط بیمار بستگی دارد و گاهی لازم است چند روش به‌صورت ترکیبی به کار گرفته شوند.
چه بیماری‌هایی با روش‌های غیر جراحی درمان می‌شوند؟
برخی مشکلات ستون فقرات با درمان محافظه‌کارانه بهبود پیدا می‌کنند یا علائم آن‌ها قابل کنترل است. موارد زیر از جمله مشکلاتی هستند که بهترین جراح ستون فقرات پس از معاینه، امکان درمان غیر جراحی آن‌ها را بررسی می‌کند:
- دیسک کمر و گردن: بیرون‌زدگی یا فتق دیسک که باعث درد موضعی یا تحریک ریشه عصبی می‌شود.
- تنگی کانال نخاعی: کاهش فضای عبور نخاع یا اعصاب که ممکن است درد، بی‌حسی یا محدودیت راه رفتن ایجاد کند.
- سیاتیک: درد منتشرشونده از کمر به باسن و پا که اغلب با تحریک عصب سیاتیک یا ریشه‌های عصبی ارتباط دارد.
- کمردرد و گردن‌درد عضلانی: درد ناشی از فشارهای روزمره، وضعیت نامناسب بدن یا اختلال عملکرد عضلات.
- تغییرات فرسایشی ستون فقرات: تغییرات مرتبط با افزایش سن در دیسک‌ها و مفاصل مهره‌ها که در برخی افراد درد ایجاد می‌کنند.
برای مشاوره با دکتر محسن مطلبی فلوشیپ جراحی ستون فقرات فرم زیر را پر کنید:
چه زمانی درمان غیرجراحی کافی نیست؟
اگر ضعف عضلانی پیشرونده، اختلال جدید در کنترل ادرار یا مدفوع، بی‌حسی ناحیه بین پاها یا علائم عصبی شدید ایجاد شود، نباید صرفاً به فیزیوتراپی یا دارو اکتفا کرد. این نشانه‌ها نیازمند بررسی فوری پزشکی هستند. در مواردی نیز که درد و محدودیت عملکرد با وجود درمان مناسب ادامه پیدا می‌کند، پزشک ضرورت بررسی روش‌های مداخله‌ای یا جراحی ستون فقرات را ارزیابی می‌کند.
مهم‌ترین روش‌های درمان غیر جراحی ستون فقرات
برنامه درمانی مناسب معمولاً با روش‌هایی آغاز می‌شود که کمترین خطر را دارند و به بازگشت عملکرد طبیعی کمک می‌کنند. انتخاب درمان به نوع درد، مدت‌زمان بروز علائم، یافته‌های معاینه و وجود یا نبود فشار عصبی بستگی دارد. ترکیب درمان‌های فعال مانند ورزش‌درمانی با کنترل مناسب درد، در بسیاری از بیماران اهمیت بیشتری از تکیه بر یک روش منفرد دارد.
دارودرمانی برای کاهش درد ستون فقرات
داروها برای کاهش درد و التهاب یا کنترل علائمی به کار می‌روند که مانع حرکت و انجام تمرین‌های توان‌بخشی می‌شوند. انتخاب دارو باید با توجه به سن، بیماری‌های زمینه‌ای، داروهای هم‌زمان و علت درد انجام شود؛ مصرف خودسرانه یا طولانی‌مدت مسکن‌ها می‌تواند خطرناک باشد.
- داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی: مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن که در برخی بیماران به کاهش درد کمک می‌کنند، اما برای افراد دارای بیماری کلیوی، زخم معده یا برخی مشکلات قلبی مناسب نیستند.
- داروهای شل‌کننده عضلات: در شرایط مشخص و برای مدت محدود تجویز می‌شوند؛ خواب‌آلودگی و سرگیجه از عوارض احتمالی آن‌هاست.
- داروهای مؤثر بر دردهای عصبی: در برخی موارد درد تیرکشنده یا نوروپاتیک، پزشک ممکن است داروی اختصاصی این نوع درد را انتخاب کند.
- مسکن‌های قوی‌تر: داروهای اپیوئیدی به دلیل خطر وابستگی و عوارض، درمان معمول کمردرد مزمن محسوب نمی‌شوند و فقط در شرایط منتخب باید بررسی شوند.
نکات مراقبتی ستون فقرات
فیزیوتراپی و ورزش‌درمانی
فیزیوتراپی با هدف کاهش محدودیت حرکتی، بهبود قدرت عضلات و بازگرداندن عملکرد فرد انجام می‌شود. برنامه درمانی باید متناسب با مشکل بیمار طراحی شود؛ تمرین‌هایی که برای یک نوع کمردرد مفیدند، لزوماً برای همه انواع درد گردن، دیسک یا تنگی کانال مناسب نیستند.
اجزای برنامه فیزیوتراپی می‌توانند شامل تمرین‌های تقویت عضلات مرکزی بدن، افزایش انعطاف‌پذیری، تمرین تعادل و آموزش نحوه صحیح حرکت باشند. درمانگر شدت تمرین را بر اساس تحمل بیمار تنظیم می‌کند. افزایش درد تیرکشنده، ضعف یا بی‌حسی در حین تمرین باید به درمانگر گزارش شود تا برنامه بازبینی شود. در مورد عوارض جراحی ستون فقرات این مقاله را بخوانید.
اصلاح فعالیت‌های روزمره و حفظ تحرک
استراحت طولانی‌مدت در بستر به بهبود کمردرد کمک نمی‌کند و گاهی باعث کاهش قدرت عضلات و طولانی شدن ناتوانی می‌شود. در صورت نبود علائم هشدار، ادامه فعالیت‌های سبک در حد تحمل و بازگشت تدریجی به کارهای روزانه بخش مهمی از درمان است.
برای کاهش فشار غیرضروری بر ستون فقرات، این نکات را رعایت کنید:
- هر چند وقت یک‌بار از جای خود بلند شوید و وضعیت نشستن را تغییر دهید.
- هنگام بلند کردن اجسام، بار را نزدیک بدن نگه دارید و از چرخش ناگهانی کمر زیر بار خودداری کنید.
- پیاده‌روی سبک را با مدت کوتاه شروع کنید و متناسب با تحمل خود افزایش دهید.
- برای خواب، وضعیتی انتخاب کنید که درد را تشدید نکند؛ یک حالت ثابت برای همه بیماران مناسب نیست.
- هنگام کار با رایانه، ارتفاع صندلی و صفحه‌نمایش را طوری تنظیم کنید که گردن و کمر در وضعیت راحت قرار بگیرند.
درمان‌های دستی و روش‌های فیزیکی تسکین درد
برخی تکنیک‌های درمان دستی، گرما یا سرما و روش‌های فیزیکی می‌توانند در کوتاه‌مدت به تسکین علائم کمک کنند. اثربخشی آن‌ها به نوع مشکل و شیوه استفاده بستگی دارد و بهتر است در کنار برنامه فعال ورزشی به کار روند، نه به‌عنوان تنها روش درمان.
درمان دستی باید توسط فرد آموزش‌دیده و پس از بررسی علائم هشدار انجام شود. دست‌کاری شدید ستون فقرات برای افرادی با پوکی استخوان شدید، احتمال شکستگی، ناپایداری مهره‌ها یا برخی بیماری‌های عصبی مناسب نیست. شواهد مربوط به روش‌هایی مانند اولتراسوند درمانی و کشش مکانیکی نیز بسته به بیماری متفاوت است؛ بنابراین استفاده از آن‌ها نباید بدون دلیل مشخص ادامه پیدا کند. در مورد هزینه جراحی ستون فقرات این مقاله را بخوانید.
تزریق‌های تخصصی ستون فقرات؛ چه زمانی کاربرد دارند؟
وقتی درد شدید است یا به دلیل تحریک عصب به پا انتشار پیدا می‌کند، پزشک در شرایط مشخص تزریق‌های تخصصی را بررسی می‌کند. این روش‌ها بدون جراحی باز انجام می‌شوند، اما تهاجمی‌تر از دارودرمانی و فیزیوتراپی هستند و برای همه انواع کمردرد کاربرد ندارند. هدف اصلی آن‌ها کاهش علائم در بیماران منتخب است، نه اصلاح قطعی تمام تغییرات ساختاری ستون فقرات.
تزریق اپیدورال برای دردهای تیرکشنده
در تزریق اپیدورال، داروی ضدالتهاب و گاهی بی‌حس‌کننده به فضای اطراف ریشه‌های عصبی در کانال نخاعی تزریق می‌شود. این روش در برخی افراد مبتلا به سیاتیک حاد و شدید، به‌ویژه هنگامی که درد عملکرد روزمره را مختل کرده است، در نظر گرفته می‌شود. میزان و مدت اثر در بیماران متفاوت است و تزریق، بیرون‌زدگی دیسک را به‌طور فیزیکی به جای خود برنمی‌گرداند.
تزریق‌های تشخیصی و درمانی مفاصل ستون فقرات
در برخی دردهای مزمن، منشأ درد از مفاصل کوچک پشت مهره‌ها یا ساختارهای اطراف آن‌هاست. پزشک با بررسی شرح حال، معاینه و در صورت لزوم تزریق تشخیصی، احتمال نقش این مفاصل را ارزیابی می‌کند. انتخاب تزریق درمانی یا روش‌های بعدی به نتیجه بررسی‌ها وابسته است؛ تزریق‌های ستون فقرات برای کمردرد غیر اختصاصی به‌صورت روتین توصیه نمی‌شوند.
تاثیر نحوه خوابیدن بر ستون فقرات
رادیوفرکوئنسی ستون فقرات چیست؟
رادیوفرکوئنسی یا آر‌اف، روشی مداخله‌ای است که در شرایط مشخص برای کاهش انتقال پیام درد از بعضی اعصاب به کار می‌رود. در این روش، پزشک با استفاده از سوزن مخصوص و انرژی فرکانس رادیویی، عصب هدف را تحت تأثیر قرار می‌دهد. رادیوفرکوئنسی برای درمان تمام انواع دیسک یا کمردرد مناسب نیست و انتخاب بیمار نقش مهمی در نتیجه آن دارد.
این روش بیشتر در برخی افراد مبتلا به درد مزمن موضعی کمر مطرح می‌شود که درمان‌های غیر جراحی مناسب برای آن‌ها نتیجه کافی نداشته است و بررسی‌ها احتمال منشأ مفصلی درد را تقویت می‌کنند.
رادیوفرکوئنسی برای چه افرادی مناسب است؟
پزشک ابتدا بررسی می‌کند که آیا درد با ساختارهای هدف این روش ارتباط دارد یا خیر. در موارد منتخب، بلوک تشخیصی عصب میانی شاخه‌ای از اعصاب ستون فقرات برای سنجش احتمال پاسخ به درمان انجام می‌شود. اگر نتیجه این بررسی مناسب باشد، رادیوفرکوئنسی قابل بررسی است؛ این روش برای هر فرد مبتلا به فتق دیسک یا سیاتیک انتخاب مناسبی نیست.
برای انتخاب میان فیزیوتراپی، تزریق تخصصی یا رادیوفرکوئنسی، بهتر است علت درد و نتیجه درمان‌های قبلی توسط متخصص بررسی شود. در صورت مراجعه به دکتر [نام پزشک متخصص ستون فقرات]، شرح دقیق علائم، مدت درد و داروهای مصرفی را همراه داشته باشید تا تصمیم‌گیری بر اساس شرایط بالینی شما انجام شود.
تاثیر صندلی کار بر ستون فقرات
تشخیص علت درد پیش از انتخاب درمان غیر جراحی
کمردرد یا گردن‌درد به‌تنهایی مشخص نمی‌کند که کدام مهره، دیسک یا عصب دچار مشکل شده است. پزشک برای انتخاب درمان، به محل درد، نحوه شروع آن، انتشار علائم به دست یا پا، قدرت عضلات، حس اندام‌ها و سابقه پزشکی توجه می‌کند. تصویربرداری زمانی ارزش بیشتری دارد که نتیجه آن بتواند تصمیم درمانی را تغییر دهد یا احتمال یک بیماری مهم مطرح باشد.
معاینه بالینی و بررسی علائم عصبی
در معاینه، دامنه حرکتی ستون فقرات، قدرت عضلات، حس اندام‌ها، رفلکس‌ها و الگوی انتشار درد بررسی می‌شود. این اطلاعات به پزشک کمک می‌کنند میان درد عضلانی، تحریک ریشه عصبی و مشکلات جدی‌تر تمایز بگذارد. در صورت وجود ضعف پیشرونده، اختلال راه رفتن یا علائم هشدار، بررسی فوری اهمیت دارد.
چه زمانی ام‌آر‌آی یا تصویربرداری لازم است؟
ام‌آر‌آی تصاویر دقیقی از دیسک‌ها، نخاع، ریشه‌های عصبی و بافت‌های نرم ارائه می‌دهد، اما برای همه افرادی که تازه دچار کمردرد شده‌اند ضرورت ندارد. در نبود علائم هشدار، معمولاً درمان اولیه بدون تصویربرداری شروع می‌شود. اگر علائم پس از یک دوره درمان مناسب بهبود نیابند یا یافته‌های معاینه به نفع بیماری جدی باشند، پزشک درباره ام‌آر‌آی یا سایر روش‌های تصویربرداری تصمیم می‌گیرد.
مقایسه روش‌های درمان غیر جراحی ستون فقرات
روش مناسب درمان به علت درد، شدت محدودیت حرکتی، وجود علائم عصبی و پاسخ به درمان‌های قبلی وابسته است. جدول زیر تفاوت کلی روش‌های اصلی را نشان می‌دهد؛ انتخاب نهایی باید پس از معاینه انجام شود و هیچ‌کدام از این روش‌ها برای تمام بیماران نتیجه یکسانی ندارند.
| روش درمان | هدف اصلی | محدودیت مهم |
|---|---|---|
| دارودرمانی | کاهش درد و کمک به حرکت | عوارض دارویی و محدودیت مصرف در برخی بیماری‌ها |
| فیزیوتراپی و ورزش‌درمانی | افزایش قدرت، حرکت و عملکرد | نیاز به برنامه متناسب و استمرار تمرین |
| اصلاح فعالیت‌ها | کاهش فشار غیرضروری و حفظ تحرک | به‌تنهایی برای برخی مشکلات شدید کافی نیست |
| تزریق اپیدورال | کاهش علائم سیاتیک شدید در بیماران منتخب | اثر متغیر و معمولاً محدود به کنترل علائم |
| رادیوفرکوئنسی | کاهش درد مزمن با منشأ مشخص در بیماران منتخب | نیاز به انتخاب دقیق بیمار و بررسی تشخیصی |
| درمان دستی | کمک به کاهش درد و بهبود حرکت در برخی شرایط | بهتر است همراه ورزش‌درمانی باشد، نه درمان مستقل |
مزایا و محدودیت‌های درمان غیر جراحی ستون فقرات
درمان بدون جراحی در بسیاری از مشکلات ستون فقرات امکان کنترل درد و بهبود عملکرد را فراهم می‌کند. با این حال، موفقیت آن به تشخیص صحیح، شدت بیماری و انتخاب روش مناسب وابسته است. غیر جراحی بودن به معنی بی‌خطر بودن کامل یا تضمین بهبودی نیست؛ حتی داروها و تزریق‌ها نیز محدودیت‌ها و عوارض خاص خود را دارند.
مزایای درمان غیر جراحی
- پرهیز از خطرات بیهوشی عمومی و جراحی باز در روش‌هایی که به جراحی نیاز ندارند.
- امکان شروع درمان با روش‌های محافظه‌کارانه و کم‌تهاجمی.
- کمک به حفظ تحرک، قدرت عضلات و استقلال در فعالیت‌های روزانه.
- امکان تنظیم برنامه درمان بر اساس شدت علائم و پاسخ بیمار.
- فراهم شدن فرصت برای بررسی ضرورت جراحی، بدون شتاب‌زدگی در مواردی که فوریت پزشکی وجود ندارد.
محدودیت‌ها و مواردی که باید جدی گرفته شوند
- همه انواع فشار عصبی یا ناپایداری ستون فقرات با درمان محافظه‌کارانه کنترل نمی‌شوند.
- مصرف خودسرانه مسکن‌ها و داروهای شل‌کننده عضلات می‌تواند باعث عوارض شود.
- تزریق‌ها و رادیوفرکوئنسی به انتخاب دقیق بیمار و مهارت پزشک وابسته‌اند.
- ادامه درمانی که هیچ بهبودی ایجاد نمی‌کند، بدون بازبینی تشخیص و برنامه مناسب نیست.
- در حضور علائم هشدار عصبی یا احتمال بیماری جدی، تأخیر در ارزیابی تخصصی خطرناک است.
عوارض نشستن طولانی بر گردن و ستون فقرات
مراقبت‌های لازم هنگام درمان غیر جراحی ستون فقرات
رعایت توصیه‌های پزشکی در کنار درمان اصلی، به کاهش فشار بر ستون فقرات و بازگشت تدریجی به فعالیت‌های روزمره کمک می‌کند. مراقبت‌ها باید با نوع بیماری هماهنگ باشند؛ برای مثال، توصیه‌های فرد مبتلا به کمردرد عضلانی با فردی که تنگی کانال نخاعی یا درد عصبی دارد، یکسان نیست.
پیش از شروع درمان
- فهرست داروها، مکمل‌ها و بیماری‌های زمینه‌ای خود را به پزشک ارائه دهید.
- زمان شروع درد، عوامل تشدیدکننده و علائم همراه مانند بی‌حسی یا ضعف را یادداشت کنید.
- تصاویر و گزارش‌های پزشکی قبلی را در صورت وجود همراه داشته باشید.
- درباره اهداف درمان، عوارض احتمالی و مدت تقریبی برنامه درمانی سؤال کنید.
- داروهای مصرفی را بدون هماهنگی پزشک قطع یا جایگزین نکنید.
پس از فیزیوتراپی یا تزریق تخصصی
- تمرین‌ها را مطابق برنامه درمانگر و در محدوده تحمل خود انجام دهید.
- پس از تزریق، دستورهای مربوط به فعالیت، رانندگی و مصرف دارو را از مرکز درمانی دریافت کنید.
- در صورت افزایش درد، ضعف جدید، بی‌حسی رو به گسترش یا علائم غیرعادی، با پزشک تماس بگیرید.
- برای بازگشت به ورزش سنگین یا بلند کردن اجسام، از توصیه اختصاصی پزشک پیروی کنید.
اگر با وجود رعایت درمان، درد همچنان فعالیت‌های روزمره شما را مختل می‌کند، برای بازبینی برنامه درمان با دکتر [نام پزشک متخصص ستون فقرات] یا پزشک معالج خود مشورت کنید. هدف از پیگیری، بررسی روند بهبودی و اصلاح روش درمان در صورت نیاز است.
چگونه از عود درد ستون فقرات پیشگیری کنیم؟
همه مشکلات ستون فقرات قابل پیشگیری نیستند، اما بهبود عادت‌های حرکتی و حفظ آمادگی جسمانی می‌تواند به سلامت کمر و گردن کمک کند. مهم است که این اقدامات به شکل پیوسته و متناسب با شرایط جسمانی انجام شوند؛ تمرین‌های شدید یا حرکات نامناسب در زمان درد حاد، جایگزین برنامه درمانی نیستند.
- فعالیت بدنی منظم: پیاده‌روی و تمرین‌های تقویتی متناسب با توان فرد به حفظ عملکرد عضلات کمک می‌کنند.
- تقویت عضلات مرکزی بدن: عضلات شکم، کمر و لگن در کنترل حرکت و تحمل بار نقش دارند.
- تنظیم محیط کار: تغییر وضعیت نشستن، تنظیم ارتفاع صفحه‌نمایش و وقفه‌های حرکتی از بی‌تحرکی طولانی جلوگیری می‌کنند.
- مدیریت وزن: در صورت اضافه‌وزن، کاهش تدریجی وزن می‌تواند بخشی از برنامه مراقبت از سلامت اسکلتی‌عضلانی باشد.
- ترک سیگار: سیگار با اختلال در سلامت بافت‌ها و روند ترمیم ارتباط دارد و کنار گذاشتن آن برای سلامت عمومی مفید است.
- افزایش تدریجی فعالیت‌ها: شدت تمرین و میزان وزنه را به‌تدریج افزایش دهید و از حرکاتی که علائم عصبی را تشدید می‌کنند، پرهیز کنید.
چه علائمی در کمردرد و گردن‌درد نیاز به مراجعه فوری دارند؟
بیشتر موارد کمردرد به جراحی فوری نیاز ندارند، اما بعضی نشانه‌ها می‌توانند بیانگر فشار جدی بر اعصاب، عفونت، شکستگی یا بیماری‌های مهم دیگر باشند. در این شرایط، منتظر ماندن برای اثر فیزیوتراپی یا دارو توصیه نمی‌شود.
در صورت بروز هر یک از علائم زیر، فوراً به اورژانس مراجعه کنید:
- ناتوانی جدید در کنترل ادرار یا مدفوع.
- بی‌حسی ناحیه بین پاها یا اطراف اندام تناسلی.
- ضعف ناگهانی یا پیشرونده دست یا پا.
- درد ستون فقرات همراه با تب و بدحالی شدید، به‌ویژه در افراد دارای ضعف سیستم ایمنی.
- درد شدید پس از ضربه یا سقوط، به‌خصوص در افراد مبتلا به پوکی استخوان.
درد مداوم شبانه، کاهش وزن بی‌دلیل، سابقه سرطان یا دردی که به‌تدریج شدیدتر می‌شود نیز باید توسط پزشک بررسی شود. این نشانه‌ها لزوماً به معنی وجود بیماری جدی نیستند، اما نادیده گرفتن آن‌ها درست نیست.
سوالات متداول درباره روش‌های درمان غیرجراحی ستون فقرات
بسیاری از موارد فتق دیسک، به‌ویژه در نبود ضعف پیشرونده یا علائم خطر، ابتدا با درمان محافظه‌کارانه مدیریت می‌شوند. دارودرمانی، فعالیت متناسب و فیزیوتراپی می‌توانند به بهبود علائم کمک کنند؛ انتخاب درمان به معاینه و وضعیت عصبی بیمار بستگی دارد.
روش واحدی برای همه بیماران وجود ندارد. در بسیاری از موارد، آموزش بیمار، حفظ تحرک و ورزش‌درمانی متناسب با شرایط، پایه درمان هستند. دارو یا تزریق تخصصی در صورت نیاز به برنامه اضافه می‌شود و تصمیم‌گیری باید بر اساس علائم و یافته‌های معاینه باشد.
خیر. تزریق اپیدورال در برخی بیماران به کاهش درد ناشی از تحریک عصب کمک می‌کند، اما دیسک را به‌طور فیزیکی به حالت اولیه برنمی‌گرداند. میزان و مدت اثر متفاوت است و ضرورت تزریق باید پس از بررسی پزشکی مشخص شود.
سخن پایانی
روش‌های درمان غیرجراحی ستون فقرات شامل دارودرمانی، فیزیوتراپی، اصلاح فعالیت‌های روزمره و در شرایط منتخب، تزریق‌های تخصصی یا رادیوفرکوئنسی هستند. انتخاب روش مناسب به علت درد، شدت علائم و وضعیت عصبی بیمار بستگی دارد و هیچ درمانی برای همه افراد نتیجه تضمین‌شده ندارد. در صورت تداوم درد، معاینه تخصصی به انتخاب مسیر مناسب کمک می‌کند؛ در صورت بروز ضعف پیشرونده یا اختلال کنترل ادرار و مدفوع، مراجعه فوری ضروری است.
